Drugspreventie

Minister Vervotte De war on

Knack 47 22 november 2006

Te veel Vlamingen gebruiken tabak, alcohol en illegale drugs. Daar wil Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Inge Vervotte (CDNV) dringend wat aan veranderen. Daarom organiseert ze op 23 en 30 november een gezondheidsconferentie, en die moet in de komende zes jaar een efficiënt preventiebeleid opleveren. Tenminste, dat hoopt ze. Vervotte wil tegen het eind van die tweedaagse weten wat de gezondheidsdoelstellingen zijn voor het gebruik van tabak, alcohol en illegale drugs, hoe die kunnen worden bereikt, binnen welke termijn dat mogelijk is, en wat dat zoal moet kosten.

Vervotte legt de lat hoog. Met preventieve maatregelen waarvan niet bewezen is dat ze echt werken, hoef je haar niet lastig te vallen. Bovendien moeten die maatregelen "haalbaar en aanvaardbaar" zijn voor een brede waaier van diensten, centra en andere initiatieven die in Vlaanderen bezig zijn met preventie en hulpverlening op het vak van alcohol en andere drugsproblemen. Als die niet overeenkomen, komt er volgens de minister van al die mooie intenties toch niets in huis.

Klinkt goed. Alleen zal de minister er rekening mee moeten houden dat een groot deel van de sector har benadering van drugspreventie nu al afdoet als ‘een gemiste kans’.

Stille plannen

Extra verontrustend es dat het debat blijkbaar niet met een open vizier kan worden gevoerd. Tot nog toe bleef het ongenoegen over de voorbereiding en de opzet van de gezondheidsconferentie grotendeels binnenskamer. En nu ook willen verschillende kritische sleutelfiguren niet openlijk reageren. Ze vrezen dat Vervotte hen dat niet in dank zou afnemen, en dat voor hun organisaties de subsidiekraan zal dichtgaan. ‘Daar zijn alleen de kwetsbare mensen, die kampen met een verslaving en daarom door ons begeleid en geholpen worden, de dupe van’. Zo luidt het.

Echt verrast door de aanpak van Vervotte kunnen ze nochtans niet zijn. In haar beleidsnota voor de periode 2004-2009 kondigde ze al aan dat ze voor het ‘middelengebruik’ aasde op ‘gezondheidswinst’. Concreet: rokers, drinkers en drugsgebruikers moeten gezonder worden en de overheid minder kosten. De mensen moeten meer bewust worden gemaakt van de gezondheidsrisico’s van tabak en alcohol, en op het vlak van illegale drugs (cannabis, xtc en andere harddrugs) moeten we meer oog hebben voor de maatschappelijke en psychologische gevolgen’. Niet echt verrassend, als je het jargon begrijpt.

Indien een beleidsbrief voor 2005 vraagt Vervotte zich af of er wel gewerkt wordt ‘met de meest effectieve preventiestrategieën’ en of daarmee wel de juiste mensen worden bereikt. Haar twijfels zijn ongetwijfeld mee gevoed door de resultaten van gezondheidsenquêtes en andere onderzoeken naar het gebruik van tabak, alcohol en illegale drugs (zie tabel).

Voor de komende gezondheidsconferentie is ook een poging ondernomen om de ‘gezondheidsschade’ en de ‘maatschappelijke schade’ van dat gebruik te omschrijven. Een poging, want het gaat om ‘ruwe’ en ‘onvolledige’ analyses. Maar goed, de cijfers die er zijn, blijven aan de ribben plakken. Longkankersterfte kan voor negen op de tien mannen en voor zes op de tien vrouwen worden in Vlaanderen 602 mannen en 215 vrouwen de dood in. In dat zelfde jaar stierven 29 mannen en 3 vrouwen door illegaal druggebruik. Bijna een derde van de intraveneuze drugsgebruikers loopt een infectie op met het hepatitis C virus (het hepatitis B virus treft 11 procent en 2 procent is hiv-positief)

Erg allemaal. En het kost een behoorlijke duit. De maatschappelijke kosten –lees: de medische verzorging, werkverzuim, verkeersongevallen, criminaliteit- worden voor tabak geraamd 217 tot 288 euro per jaar per inwoner. Voor alcohol loopt dat op tot 595 euro. Voor illegale drugs is geen bedrag bekend.

'VOORBIJGESTREEFD' ,

De kernpunten uit een nota van de VAD-denkgroep, met daarin een vijftiental preventiewerkers uit heel Vlaanderen, worden nochtans gedeeld door de sector.

In V!aanderen is er nauwelijks wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit van preventieprogramma 's. Om die reden dan maar de .resultaten van vooral Amerikaanse onderzoeken van schoolprogramma’s overnemen ligt niet voor de hand. En vooral: als internationaal onderzoek al één zaak heeft aangetoond, dan is het wel dat gezondheidswinst - toch het grote streven van de Vervotte - niet als een direct effect van preventieve acties verwacht kan worden. Je kunt beter naar 'tussendoelen' streven, zoals een betere kennis van drugs en een andere houding tegenover drugsgebruik.

Maar voor die VAD- inbreng was er dus wegens tijdsdruk in de aanloop naar de gezondheidsconferentie geen plaats. Met volgens de critici als resultaat dat er uiteindelijk slechts 'een amateuristische optelsom van preventiestrategieën' uit de bus is gekomen. En in plaats van wetenschappelijk onderbouwd te zijn, komen die strategieën dan vaak van de eigen werking van de leden van de werkgroep.

Daarbij lag ook de 'arbitraire samenstelling' van de algemene stuurgroep en vooral de werkgroep 'illegale drugs' onder vuur. Dat sloeg niet op de aanwezigheid van mensen van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid, het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie, huisartsenverenigingen of de academische wereld, maar voornamelijk op de vertegenwoordiging van de sector zelf. Naast de VAD en De Sleutel (een netwerk van centra voor mensen met drugsproblemen, dat opereert onder de vleugels van de Broeders van Liefde), deed namelijk ook het Vlaams Platform tegen Drugs (VPtD) mee.

Het VPtD heeft wortels in de door het Vlaams Belang gesteunde organisatie Ouders tegen Drugs. Woordvoerders zijn onder anderen de artsen Luc Beaucourt en Mireille Vergucht. Het VPtD is hard gekant tegen illegale drugs. Het liep daarom onder meer te hoop toen in de VRT-soap Thuis een joint werd gerookt, en op het stuk van preventie is het gewonnen voor veralgemeende urinetests op drugsgebruik in scholen (Vergucht gaat er trouwens prat op dat ze die tests met succes bij haar eigen kinderen toepast).

Uit verslagen van de algemene werkgroep en de werkgroep 'illegale drugs' blijkt dat de VPtD-delegatie verschillende keren overhoop lag met woordvoerders van onder andere de VAD en de medisch-sociale opvangcentra voor drugsgebruikers. Zo aanvaardt het VPtD niet het door de VAD gemaakte onderscheid tussen 'problematische' en 'niet-problematische' gebruikers, 'want elk gebruik is problematisch'. Het VPtD wijst ook harm reduction af, omdat dit te veel zou neigen naar een gedoogbeleid.

Het resultaat van die ideologische aanvaringen is dat er in de discussiepunten over preventie op de Vlaamse gezondheidsconferentie is gesnoeid. Dat betekent géén debat over het veelgeprezen straathoekwerk. Géén debat over spuitenruil voor intraveneuze gebruikers, hoewel die tot nog toe door Vervotte werd gesteund. Dat laatste oogstte bij het VPtD zelfs jubelkreten toen de beslissing daarover in de algemene conferentiestuurgroep viel.

'Het VPtD-pleidooi voor een drugsvrije samenleving mag misschien gerechtvaardigd zijn, het is een utopie die elke zinvolle discussie hypothekeert. Daar dreigen de inzet van straathoekwerkers bij jonge gebruikers en het spuitenruilprogramma, waarvan net wél bewezen is dat het effectief is en gezondheidswinst oplevert, het slachtoffer te worden. Dat is onbegrijpelijk', zegt een ontgoochelde preventiedeskundige. 'Samen met de eenzijdige keuze van de minister voor primaire preventie stelt die gang van zaken het vertrouwen van de sector in haar aanpak zwaar op de proef. Op die manier wordt de conferentie niet alleen een slag in het water voor de drugspreventie, maar ook een slag in het gezicht van de diensten en werkers die concrete gezondheids- en welzijnsresultaten kunnen voorleggen.'